ახლა მივხვდი

რატომ არის ხოლმე, რომ თუნდაც ნამდვილი შედევრი შეიძლება ისე ვერ აღგიძრავდეს უგულწრფელეს ემოციებსა და შთაბეჭდილებებს, როგორც რაიმე ჩვეულებრივი მუსიკა ან წიგნი. რადგან რაღაც დამთხვევათა წყალობით, ესა თუ ის ნაწარმოები ჩვენი ცხოვრების უშინაგანესს ჭეშმარიტებებთანაა თანათხზული. და რადგანაც ცხოვრება ხელოვნებაზე მაღლა დგას, იმ აზრით, რომ ხელოვნება, ცხოვრების მიღწევის, გააზრებისა და ცხადყოფის საშუალებაა, ხოლო თვითონ ხელოვნების ნიმუში - ამ მიღწევის, ცხადყოფისა და გააზრების გამოხატულება, ყოველი კონკრეტული არსებისთვის შეიძლება არსებობდეს ასეთი ხელოვნების ნიმუში, ოღონდ, აქაც არსებობს სიწრფელე. მართლაც, ხომ შეიძლება რომ ხელოვნების ნაწარმოები, არ გამოხატავდეს წრფელ გრძნობებს ერთისთვის, თუნდაც ეს თვითონ ხელოვანი იყოს? მაგრამ აი, აღმოჩნდეს ადამიანი, რომელიც ზუსტად ამ სიტყვებს იტყოდა, ზუსტად ასე განიცდიდა, და ეს იქნებოდა ნამდვილ გრძნობათა ძეგლი, სიკეთით გამთბარი, მეგობრობით განათებული. ნებისმიერ შემთხვევაში, მე მგონი ადამიანი თვითონ მიხვდება, რა არის ჭეშმარიტი ხელოვნება და ჭეშმარიტი ცხოვრება, როდესაც ის აღმოჩნდება მის ან სხვაგვარად რომ ვთქვათ, საკუთარი თავის წინაშე. და როგორც ერთი, ისე მეორე, ვგულისხმობ, ხელოვნებასა და ცხოვრებას, შეიძლება დაიბადოს იქ, სადაც აზრად არ მოგვივიდოდა, რომ იქნებოდა, რადგან მისი შემოქმედება, სულის საკითხია. სწორედ სული ბადებს ხელოვნებას, და მთავარი კრიტერიუმები, ამ სულისგან მოდის და იქიდან, თუ რა მიმართებითაა ის ხელოვნების თუ ცხოვრების ნივთობრიობისადმი. 

შენთვის ის ნაწარმოებია უზენაესი, რომელიც შენს უშინაგანეს მეს ელაპარაკება.

ზოგისთვის პრუსტი შეიძლება იყოს, ის, რაც იაპონურ ენაზე დაწერილი პრუსტი იქნებოდა, თუ იაპონური არ იცი. ზოგისთვის პრუსტი შეიძლება იყოს აი, ეს სიმღერა:

ო, რამხელა ემოციები ჩაღვარა ჩემში, ამ სიმღერამ, მთელი ჩემი ყმაწვილობა გაცოცხლდა თითქოს, და არა მხოლოდ, აწყმოც და მომავალიც. 

ერთი სიტყვით მთავარია სულიერი აღტაცება, და არა ის, რა იწვევს მას, და საერთოდაც არაფერი რომ არ იწვევდეს, არამედ თვითონ სული რომ იყოს შემოქმედი ამ თავისი აღტაცებისა, ეს იქნებოდა და ეს არის უზენაესი, უპირველესი და უძლიერესი ხელოვნება.

ორი წლის წინ

ამას ვწერდი.

რა გამოდის, ჩიტივით გაფრინდა ეს ორი წელიც.

ეს ქალი 73 წლისაა.

ჟღერს ინდიელების შექმნილი მუსიკა.

რომლებიც ესპანელებმა აღმოაჩინეს, გაჟლიტეს და განანათლეს.

მღერის იტალიელი, იმ ენაზე, რომელიც თითქმის საერთოა ესპანურთან.

როგორი ახლო-ახლოა ჩვენი კულტურები, როგორი ახლობელნი არიან ადამიანები ერთმანეთისთვის, ინდიელი იქნება ის, ესპანელი თუ ქართველი.

მღერიან ჩიტზე, რომელიც მარადისობაში შეფრინდა

ახლა სხვა ჩიტები ფრენენ, მისი შთამომავლები, მისი ჯიში.

იმ სამყაროს ცის ქვეშ, რომელშიც დრო ყველას თავზე გადის, როგორც ზღვის ტალღები

და ფიქრობ, რაოდენ საერთოა ეს სამყარო ადამიანებისთვის ...

ო, როგორ გავფლანგე დრო,

როგორ ვფლანგავ!

ეს ქალბატონი ახლა 71 წლისაა. იქნება ეს condor თუ იქნება ეს მარსელის "დრო", ეს ერთი და იგივეა.

რა ლამაზია ენა. ეს გოგონაც. 

El Condor Pasa - Gigliola Cinquetti

L'amore come un condor scenderà Il mio cuor colpirà
Poi se ne andrà La luna nel deserto fiorirà Tu verrai solo un bacio e poi Mi lascerai Chissà domani dove andrai Che farai? Mi penserai? Lo so, tu non ti fermi mai Ma pensa che io non vivrei Come potrei? Un fiore dal dolore nascerà Il mio cuor pungerà Poi morirà L'amore come un condor volerà Fin lassù e così mai più Ritornerà. Lo so, tu non ti fermi mai Ma pensa che io non vivrei Come potrei?

რა არის მხატვრობა

 L'art de peindre n'est que l'art d'exprimer l'invisible par le visible.

„მხატვრობის ხელოვნება, არსებითად, უხილავის ხილულის მეშვეობით გამოხატვის ხელოვნებაა.“

წერს ეჟენ ფრომანტენი. ამ კაცის წიგნი, სხვათა შორის მარსელს და მის მეგობარს, ფენელონს, რომელიც სენ-ლუს პროტოტიპია, თან ჰქონდათ კიდევ ერთ სხვა წიგნთან ერთად, როდესაც ჰოლანდიაში იმოგზაურეს. მესიე ეჟენი ქართულად ნათარგმნია.

ვიცი ხვალევე მიაწყდებით ბიბლიოთეკებს, ოღონდ, ჩემი უმორჩილესი თხოვნა იქნება, აი, მუხლებზე დაგიჩოქებთ, ერთბაშად ნუ მივაწყდებით, ეგება, როგორმე ჭყლეტა ავიცილოთ თავიდან. ქალები, ბავშვები და მოხუცები პირველნი შევატაროთ. დისტანცია დავიცვათ. მინერალური წყლები მოვიმარაგოთ. თუ საჭიროა, გამამხნევებელი შეძახილებით გავამხნევოთ ერთმანეთი. ყველა ერთისათვის, ერთი ყველასათვის. ჩვენ გადავრჩებით! განა ერთი და ორი ასეთი განსაცდელისთვის გაგვიძლია!

პრუსტი საიმედო ხელშია - სახეცვლილი

ანუ

En manos está el pandero que le sabrá bien tañer

დიახ მეგობრებო, დღითი დღე ვრწმუნდები, რომ მგონი პრუსტი საიმედო ხელშია. 

დღეს, როდესაც მარკუს ავრელიუსის „ფიქრებს“ ვკითხულობდი, ქართულად, რომელიც შესანიშნავი ენით არის დაწერილი, აღმოვაჩინე ეს უაღრესად მნიშვნელოვანი რამ: დადასტურება ჩემი თარგმანისა და ამას იხილავთ წერილის დასასრულს.

მადლენის ეპიზოდში ვკითხულობთ:

ou plutôt cette essence n’était pas en moi, elle était moi.

„უფრო სწორად, ეს არსი არ იყო ჩემში, ის მე ვიყავი“ ან "უფრო სწორად, ეს არსი ჩემში კი არ იყო, არამედ ის მე ვიყავი"

რუსულად, მაგალითად, ასე უთარგმნიათ:

ლიუბიმოვს: вещество (ეს უფრო ნივთობრიობას მიუთითებს და არა "არსებობას"), ახალ მთარგმნელს „სუბსტანცია“ უწერია მაგრამ რუსულისთვის ეს "უცხო" სიტყვაა, ინგ. essence (ყველგან)

or rather this essence was not in me, it was myself

მნიშვნელოვანია, რომ ვიცოდეთ რომ ფრანგულშიც და სხვა ენებშიც ეს სიტყვა მოდის ძველ ბერძნულიდან, οὐσία მაშასადამე, εἰμί- დან ანუ სიტყვა "ყოფნიდან", "არსებობიდან", ის რაც "არს", ის რაც "ჰგიეს".

როდესაც ასეთ გულიან, უშინაგანეს ფრაზას კითხულობ, იქ უცხო სიტყვა არ უნდა ჩასვა. არც ჩავსვი. თუნდაც ჩვენეულ სიტყვას ასეთი მნიშვნელობა არ ჰქონდეს (თუმცა არსს აქვს ეს მნიშვნელობა ისედაც, ის არსია, ე.ი. რაც არს, არსებობს, არის, ყოფიერებს, აქვს რაობა), როგორითაც პრუსტმა იხმარა, როდესაც სიტყვა იმის მეტი სხვა ვერ იქნება, ის სიტყვა უნდა ვთქვათ და იმ სიტყვამ თავად უნდა მოირგოს ახალი მნიშვნელობა, თვითონ წინადადება მიანიჭებს და დაემატება იმ მნიშვნელობას, რაც უკვე თავისთავად აქვს ქართულში. ასეთი სიტყვა არის არსი! 

და დღეს,  მარკუს ავრელიუსის კითხვისას აღმოვაჩინე, რომ ბაჩანა ბრეგვაძეს სიტყვები:Τοῦ ἀνθρωπίνου βίου ὁ μὲν χρόνος στιγμή, ἡ δὲ οὐσία ῥέουσα უთარგმნია როგორც "კაცის სიცოცხლე - წამია მხოლოდ; მისი არსი - მარად მედინი" და შენიშვნაში უწერს: οὐσία (substantia). მაშასადამე, ამ შესანიშნავმა კაცმა, როდესაც ადამიანის რაობაზე ლაპარაკობს და მის სუბსტანციურ შემადგენლობაზე, არჩია არა სიტყვა სუბსტანცია (რაც ლათინურია), ან ესენცია ან რამე ასეთი, არამედ არსი. არსი, რომელიც არის მარად მედინი.

იგივე სიტყვაზე, რაზეც ვილაპრაკეთ, ვგულისხმობ οὐσία (substantia). მარკუს ავრელიუსი ამბობს, ბევრგან, მხოლოდ რამდენიმე ვთქვათ, „საერთო ბუნება ისე იყენებს ყოვლად არსს, როგორც ცვილს: აი, მან გამოძერწა ცხენი, დაშალა ის და მისი მასალისაგან გამოძერწა ხე, მერე კაცი და ასე შემდეგ. ხოლო ყოველი ამ არსთაგანი ორიოდე წამს არსებობს მხოლოდ. მაგრამ ისიც უნდა ითქვას, რომ ზარდახშისთვის სულერთია,  დაშლიან მას თუ ააწყობენ.“ (7.23) ან „ყოლისმპყრობელი ბუნება მალე სახეს უცვლის ყველაფერს, რასაც შენ ჭვრეტ, მისი არსისგან შექმნის სხვა საგნებს...რათა მარადი სიჭაბუკე ახლდეს სამყაროს“ (7.25), და განა პრუსტი რას გვიჩვენებს? თუ არა არსის (მათ, შორის, ჩვენი სულიერი ცხოვრების) ამ მარად მედინობას? ამ განუწყვეტელ ცვალებადობას პიროვნებებისა და მათი სახეების? სახეცვლილებებს? ნაპოვნ დროში არ საუბრობს ის გულმოკლული სიხარულით, ახალ ამობიბინებულ მარადიულ სიჭაკუბეზე?

რასკინის კითხვისას

 პრუსტი იძახის, რასკინი რომ წავიკითხე, მოულოდნელად სამყარო ისევ უსაზღვროდ ფასეული გახდა ჩემთვისო.

l'univers reprit tout d'un coup à mes yeux un prix infini.

მართლაც ასეა, როდესაც რაიმე ამაღლებულს, შთამბეჭდავს კითხულობ.

იგივე ვიგრძენი, როდესაც პრუსტი პირველად წავიკითხე. მაგრამ როგორც პრუსტმა დატოვა რასკინი, რომ თავისი წიგნი შეექმნა, მეც დავტოვებ პრუსტს.

ქვათა ღაღადი

 They whisper still the ancient stones

The blunted mountains weep

გამაოგნებლად ლამაზი! თან ტექსტი მუსიკასთან როგორ მიდის!

ადამიანური მარადისობის თბილი სიო ვიგრძენი.

 Et la mort avec elles a quelque chose de moins amer, de moins inglorieux, peut-être de moins probable.

და მათთან ერთად [ხელოვნების ნაწარმოებები] სიკვდილი ნაკლებად მწარეა, ნაკლებად უსახელო, და იქნებ ნაკლებად შესაძლებელიც.

(ჩვენ თუ მოვკვდებით, ჩვენთან ერთად მოკვდებიან ისინიც. და თუ გადავრჩებით, დავრჩებით მანამ(დე მაინც), სანამ კაცობრიობა იარსებებს.

კანტი იძახდა, ჩემი სიტყვებით რომ ვთქვა, რომ ადამიანური ჭურჭელი არის ერთადერთი შესაძლებლობა მშვენიერის მოვლინებისო. ჩვენს გარეშე არ არსებობს არც თავისუფლება და არც სიკეთე. და აი, უზენაესი მნიშვნელობის უმშვენიერესი შესაძლებლობა მხოლოდ ჩვენშია. მსხვრევად და მყიფე ჭურჭელში. 

პრუსტი რას ამბობდა? რომ მარადიული ინდივიდუალურში (ე.ი. წარმავალში) ისხამს ხორცს.

another of life’s laws, which is that life indeed realizes the universal and the eternal, but only through individuals.

Qu’il me soit permis de dire encore du symbolisme, dont en somme il s’agit surtout ici, qu’en prétendant négliger les « accidents de temps et d’espace » pour ne nous montrer que des vérités éternelles, il méconnaît une autre loi de la vie qui est de réaliser l’universel ou éternel, mais seulement dans des individus.

შესაძლოა ზოგიერთს მირჩა გაახსენდეს თავისი „მარადიული დაბრუნების მითით“ (Le mythe de l'éternel retour), პრუსტის იმ სიტყვებზე, როდესაც ამბობს რომ სიკვდილი შესაძლოა (იქნებ) ნაკლებად არის შესაძლებელიო. როგორ იქნება, მართლაც, თუ მარადიულში მონაწილეობ. 

Montaigne

 1:26, On educating children

Be that as it may; I mean that whatever these futilities of mine may be, I have no intention of hiding them, any more than I would a bald and grizzled portrait of myself just because the artist had painted not a perfect face but my own. Anyway these are my humours, my opinions: I give them as things which I believe, not as things to be believed. My aim is to reveal my own self, which may well be different tomorrow if I am initiated into some new business which changes me.

 

Quoy qu’il en soit, veux-je dire, et quelles que soyent ces inepties, je n’ay pas deliberé de les cacher, non plus qu’un mien pourtraict chauve et grisonnant, où le peintre auroit mis, non un visage parfaict, mais le mien. Car aussi ce sont ici mes humeurs et opinions ; je les donne pour ce qui est en ma creance, non pour ce qui est à croire. Je ne vise icy qu’à découvrir moy mesmes, qui seray par adventure autre demain, si nouveau apprentissage me change.

 

I have no other aim but to disclose myself. However inconsiderable these essays of myself may be, I will not conceal them any more than my old bald pate, where the painter has set before you not a perfect face, but my own. And tomorrow I shall perhaps have another self, if by chance a new lessen will change me.

გუშინდელ ფილმში მონეტენის ამ ფრაზამ მიიქცია ჩემი ყურადღება. მე ამ ბლოგზე ვთვი, რომ ჩემს აზრებს არ წავშლიდი ან არ შევცვლიდი დროის გასვლის შემდეგ თუ აზრი შემეცვლებოდა. რადგან თუ რაღაც სიმაღლეზე ვიდექი, მე აღმოვაჩენდი, რომ აი ამ სიმაღლეზე ვიდექი. ხოლო თუ ჩემი აზრები მდარე იყო, მე აღმოვაჩენდი, რომ აი, ასეთი მდარე აზრები მქონდა და აქამდე მოვაღწიე. ერთი სიტყვით ეს იქნებოდა ჩემი პორტრეტი რაღაც დროში. ხოლო, მარსელ პრუსტი რას ამბობს რა არის ჩემი წიგნიო? ნახატიო. ხოდა აგრეთვე მე რა ვთქვი? მე ვთქვი რომ ეს წიგნი არის მსოფლხედვა და ნახატი. ავტორისეული. არა ობიექტური, არამედ ამა და ამ ავტორის პერსპექტივა. 

Chardin and Proust

Le peintre avait proclamé la divine égalité de toutes choses devant l'esprit qui les considère, devant la lumière qui les embellit.

[The painter proclaims] the divine equality of everything in the mind of the onlooker, in the light which embellishes them.